ویراستاری متن کتاب

ویراستاری متن کتاب

متن کتاب، جان مایه آن است. اگر قسمت اصلی کتاب که همان متن است به صورت درست آرایش یابد، تاثیر آن دوچندان می شود. در واقع ویراستار، مهندس و نگارنده متن کتاب است و آن را آن گونه که شایسته باشد می آراید. ویرایش به بخش های مختلفی تقسیم می شود که بنابر نوع متن اهمیت هر کدام متفاوت است. انواع ویرایش را با توجه به تغییرات و اصلاحاتی که ویراستار در متن خام ایجاد می کند به ویرایش صوری (ظاهری، فنی) ، نگارشی (ادبی)، علمی (محتوایی) و جامع تقسیم می کنند.

ویرایش صوری

ویرایش صوری یا ظاهری یا فنی همان تغییراتی است که ویراستار در صورت یا ظاهر متن ایجاد می کند.

در نهایت ویرایش فنی سبب می شود تا متن خام به یک متن زیبا، اصولی و آرایش یافته تبدیل گردد تا مخاطب بتواند با آن ارتباط برقرار کند.

ویرایش نگارشی

ویرایش نگارشی یا ادبی، ویراستار توجه خود را به نگارش متن معطوف می سازد. یعنی ویراستار سعی می کند تا متن را با اصول ساختاری و اصولی دستور زبان (به جای رسم الخط در ویرایش فنی) مطابقت دهد. ویراستار باید توجه داشته باشد که ویرایش متن سبب فاصله گرفتن متن نهایی از متن اولیه نشود و سبک نویسنده حفظ گردد.

در نهایت متنی به دست خواهد آمد که با اصول نحوی زبان تطابق دارد. خواندن کتابی که ویرایش نگارشی خوبی داشته است به درک بیشتر خواننده کمک می کند و کج فهمی یا بد فهمی از متن را به حداقل می رساند.

ویراش علمی

ویرایش علمی یا محتوایی توسط ویراستاری انجام می شود که به محتوای متن کتاب تسلط بالایی داشته باشد. تخصص ویراستار در این بخش از ویرایش اهمیت بیشتری نسبت به سایر دارد. در این قسمت ویراستار متن را از نظر علمی کنترل می کند و اشتباهات علمی را اصلاح می نماید. در نهایت به خواننده کتاب کمک می کند که به محتوی علمی کتاب اعتماد بیشتری داشته باشد و خطاهای علمی به حداقل برسد.

ویرایش جامع

ممکن است یک ویراستار در همه بخش های ویراستار تسلط داشته باشد و یک جا همه قسمت های ویرایش را به صورت هم زمان انجام دهد. در این صورت عنوان می شود که ویرایش جامع صورت گرفته است.

هدف آن بود که خوانندگان عزیز با اصول کلی ویرایش آشنا گردند. در مقاله های آتی اصول جزئی تری از انواع ویرایش را عنوان می کنیم.

ویرایش متن کتاب

در این مقاله ضمن تکمیل متون قبلی در راستای معرفی و شرح مراحل چاپ کتاب، به توضیح و جزئیات بیشتر درباره ی ویرایش متن کتاب می پردازیم و عنوان می داریم که در هر ویرایش چه نکاتی باید رعایت شوند. ضمن آن در پایان نکات کلیدی و مهم را برای انتخاب یک ویراستار شایسته و توانا عنوان می کنیم.

نکات اصلی ویرایش:

الف) ویرایش فنی

تغییرات لازم الاجرا شامل موارد زیر است:

_ رعایت شیوه خط فارسی

_ پاراگراف بندی

_ اصلاح علائم نگارشی

_ مشخص کردن نقل قول ها و موارد تاکید شده در متن

_ آوردن ضبط لاتینی نام ها یا معادل فرهنگی اصطلاحات فنی

_ کنترل شماره گذاری جداول، نمودار ها، تصاویر و شکل ها و تعیین محل دقیق آن ها در متن

_ کنترل فهرست مطالب

_ کنترل و اعمال واژه نامه

ب) ویرایش ادبی

_ اصلاح جمله بندی متن به لحاظ دستوری

_ اصلاح واژه ها، عبارت ها و جمله های متناقض، نارسا، نامفهوم و مبهم

_ یکدست کردن نثر متن و گزینش واژگان مناسب

_ پرهیز از درازنویسی

_ تلاش در جهت ساده نویسی (البته تا جایی که سبک کتاب تغییر نکند)

_ کنترل املای کلمات

_ اصلاح و یکدست کردن معادل ها، نام اشخاص، مکان ها و ...

_ کنترل ضبط اعلام و ضبط لاتینی اسامی خارجی

_ مشخص و خوانا کردن فرمول ها، علائم ریاضی و ...

_ پیشنهاد افزودن توضیح های ضروری

_ کنترل نشانی های ارجاع و نقل قول ها

ج) ویرایش علمی

_ اصلاح و تنظیم مباحث یا پیشنهاد تنظیم جدید آن ها

_ اصلاح اشکالات علمی (با هماهنگی مولف یا مترجم)

_ اضافه کردن پاورقی و توضیح های ضروری یا پیشنهاد آن ها

_ مقابله متن با اصل (در مورد کتاب های ویژه ی تصحیح متون کلاسیک)

همان گونه که پیش تر درباره ی اهمیت بسیار بالای ویرایش بحث شد، اهمیت و نقش ویراستار نیز کاملا روشن می باشد. بنابراین ناشران و نویسندگان عزیز برای انتخاب ویراستار باید معیارهایی را در نظر بگیرند که مهم ترین آنان به شرح زیر است:

_ تسلط به زبان مادری و حداقل تسلط به یک زبان خارجی

_ تسلط به جنبه های مرتبط با نشر و روند تولید ، پخش و فروش کتاب

_ آشنایی کافی با فضا، محیط، مکان، مواد و مصالح، ابزار ها و راه و روش های تولید آثار

_ امانتداری، رازداری و قابلیت اتکا و اطمینان

_ قدرت تصمیم گیری و اعمال تصمیم در روند کار