تقسیم بندی ویرایش

تقسیم بندی ویرایش

اگرچه اصول و مراحل نشر کتاب تقریبا برای همه ی متون یکسان است و همه آن ها باید مراحلی را طی کنند تا از یک دست نوشته نامنظم و غیر اصولی به یک کتاب تبدیل شوند اما گاهی متون مختلف، با توجه به ساختار و نقشی که قرار است ایفا کنند در موارد و اصولی با یکدیگر تفاوت های جزئی دارند. ویرایش نیز از این قائده مستثنی نیست. برخی متون ممکن است به ویرایش بیشتری نیاز داشته باشند و برخی متون برای حفظ سبک نویسنده ممکن است ظرفیت ویرایش آن ها چندان چشمگیر نباشد. در این مقاله به تقسیم بندی ویرایش با توجه به نوع اثر می پردازیم و اصول جزئی تری از آن را برمی شماریم.

الف) ویرایش تالیف

در ویرایش یک اثری که در دسته آثار تالیفی قرار می گیرد، یعنی نویسنده خود آن ها را نگاشته است (ترجمه یا تصحیحی از نسخه های قدیمی یک اثر نیست) وظیفه ویراستار کنترل آدرس نقل قول ها (آیه ها و احادیث و ...) و مقدار و نحوه ی آن ها و به مورد بودن مطالب نقل قول است. یعنی ویراستار بررسی می کند که آیا نقل استفاده شده جایگاه درستی دارد و یا این که منبع و ماخذ مشخصی دارد یا خیر و اگر نیاز بود اصلاح می نماید. همچنین ویراستار بررسی می کند که آیا ارتباط درست و منطقی بین فصل ها و مطالب وجود دارد یا خیر. دیگر وظیفه ویراستار یک اثر تالیفی بررسی منابع و مآخد است که اهمیت بسیاری دارد.

ب) ویرایش متون انتقادی (تصحیح نسخه های خطی)

در این متون وظیفه اصلی ویراستار بررسی صحت و دقت مطالب به کار برده است. چنان چه گاهی ممکن است صاحب اثر برخی مطالب را با بی دقتی و سهل انگاری بیان کرده باشد. ویراستار باید با بررسی متون معتبر ایرادات وارده را اصلاح کند.

ج) ویرایش ترجمه

در متون ترجمه یکی از مهم ترین مراحل ویرایش است.

مترجمی که قرار است اثر ترجمه خود را به کتاب تبدیل کند، اثر خود را به ناشر مورد نظر تحویل می دهد و همانطور که پیش تر بیان شد، اثر او از جنبه های مختلف بررسی می شود. یکی از مهم ترین جنبه ها در آثار ترجمه بررسی ویرایش پذیر بودن اثر است. گاهی یک مترجم به قدری اثر را نامنظم و از هم گسیخته ترجمه کرده است که اگر قرار باشد ویرایش صورت بگیرد اصل اثر به کلی تغییر می کند. چنین آثاری اصلا در مراحل بعدی چاپ قرار نمی گیرند.

حال فرض کنیم یک اثری مراحل پیشین را گذرانیده و به مرحله ویرایش رسیده است. ویراستاری که ویرایش آثار ترجمه را انجام می دهد باید به هر دو زبان مقصد و مبدا تسلط کامل و کافی داشته باشد تا بتواند با نهایت دقت، کج فهمی ها و بد فهمی هایی که ممکن است برای خواننده پیش بیاید را برطرف سازد. گاهی وی نمی تواند جملات را به طور کامل تغییر دهد و مفهوم دریافتی خود را برساند. باید توانایی و تبحر این را داشته باشد که با استفاده از کلمات جایگزین مفهوم را انتقال دهد. گاهی ترجمه های تحت الفظی یافت می شوند که ترجمه کاملا صحیح است اما مفهوم رسانی مشکل دارد. وظیفه ویراستار در این متون اصلاح این چنین ایرادات می باشد.